Ebrû sanatının ne zaman ve hangi ülkede ortaya çıktığı bilinmemekle beraber bu sanatın doğu ülkelere özgü bir süsleme sanatı olduğu düşünülmektedir. Bazı İran kaynaklarında Hindistan’da ortaya çıktığı yazılıdır. Bazı kaynaklara göre de Buhâra’da doğmuş ve İran yoluyla Osmanlılara geçmiştir. Batıda Ebrû “Türk Kâğıdı” ya da “Mermer Kâğıt” olarak adlandırılmaktadır.

Ebrû, geven otunun özsuyundan elde edilen kitre veya deniz kadayıfı bitkisi (kerajin) ile kıvamı arttırılmış suyun üzerine, içine öd katılarak suyun dibine çökmeyecek hale getirilen boyaların serpilmesi ve su yüzeyinde meydana gelen şekillerin olduğu gibi ya da biz adı verilen metal uçlu bir aletle müdahale edilerek bir kâğıda geçirilmesi yoluyla yapılır.

Ebrû sanatının köklerinin IX. ve X. yüzyıla kadar uzandığı varsayılmaktadır. Bu sanat, kâğıdın tarih sahnesine girmesiyle gelişmiştir. Daha sonraki asırlarda Çağatay Türkçesi’yle “Ebre” adını alarak Türkistan’da ortaya çıkan bu sanatın tarihi gelişimi hakkında, müphem de olsa bir fikir vermektedir. Türkistan’dan en geç 16. asır başlarında İpekyolu’nu takiben İran’a geçişinde “Ebri”  olarak isimlendirilmiştir. Osmanlı’da da revaç bulan aynı isim, telaffuz zorluğundan son yüzyılda Türkçe’de “Ebrû”ya dönüşmüştür. XVI. asır ortalarında Mir Muhammed Tâhir tarafından Hindistan’da yapılmaya başlandığı rivayet olunan ebrûculuk, buradan İran’a ve sonra da İstanbul’a kadar yayılmıştır. Aynı yüzyılın sonlarında, İstanbul’dan Avrupalı seyyahlar tarafından kendi memleketlerine götürülen ebrû kâğıtları önce Almanya’da, sonra da Fransa ve İtalya’da mermer kağıdı veya Türk mermer kağıdı, hatta sadece Türk kağıdı adıyla tanınıp benimsenmiş ve oralarda da yapılmaya başlanmıştır. Belgelenen en eski ebrû örneği XVI. yüzyıla aittir. Kâğıdın süslenmesinde, kıt’a ve levhaların iç ve dış pervazlarında, yazma ciltlerinde yan kâğıdı olarak sıkça kullanılmıştır.

 

Ebrû Yapımında Kullanılan Malzemeler:

Kâğıt: Emici özelliği fazla ve mat olanları tercih edilir. Genellikle birinci hamur kâğıt kullanılır.

Su: Kitre, denizkadayıfı, boy tohumu veya sahlep gibi suyun yoğunluğunu sağlayacak doğal maddeler ile karıştırılır. Tercihen dinlendirilmiş veya saf su kullanılır.

Toprak Boya: Ebrû’da kullanılan boyalar eskiden doğada bulunan topraktan elde edilirmiş. Günümüzde ezilmeye hazır halde ya da ezilmiş toz boyalar kullanılmaktadır. Toprak boyalar mermer ve destiseng denilen el taşının yardımıyla ezilerek macun kıvamına getirilerek kullanılır.

Öd: Öd genellikle büyük baş hayvanların safrakesesinden elde edilir. Renklerin kitre üzerine yapışmasını ve dağılmadan orada kalmasına yardımcı olur.

Kitre: Ebrû yapımında kullanılan suyun belli bir yoğunluğa sahip olması ve özel olarak hazırlanan boyayı üzerinde tutabilmesi gereken maddelerdendir. Kitre, Türkiye’nin güney ve güneydoğu bölgelerinde kırlarda yetişen yabani bir dikenin (geven) özsuyudur.

At Kılı ve Gül Dalı: Fırça yapımında kullanılan at kılları tercihen yaşlı atların kuyruklarından elde edilir. At kılı tercih edilmesinin nedenleri gözenekleri nedeniyle boyaların fırçadan bir vuruşta dökülmemesidir. Böylece tüm yüzeye eşit büyüklükte ve miktarda boya dökülebilir ve tabanı oluşturur. Fırçada gül dalı kullanılması; gül dalının esnek olması, kolay küf tutmaması nedeniyledir.


Ebrû Çeşitleri:

Battal Ebrû: İki veya üç renk boyanın fırçayla damlalar halinde su yüzeyine serpilmesinden sonra hiçbir ek müdahelede bulunmaksızın kağıda geçirilmesi yoluyla olur. Tüm Ebrû çeşitlerinin yapımına önce battal Ebrû yapılarak başlanır.

Gelgit Ebrû: Battal Ebrûdan sonra biz yardımıyla tekne yüzeyinde eşit aralıklı, teknenin kenarlarına paralel zıt yönde çizgiler oluşturulur.

Bülbül Ebrûsu: Helezonik yuvarlaklar oluşturacak biçimlerin tekne yüzeyinde eşit büyüklüklerle sıralanması yoluyla oluşturulur.

Şal Ebrûsu: Uçları kıvrımlı s harfine benzer kıvrımlı şekiller oluşturularak yapılır.

Taraklı Ebrû: Ebrû tarağı adı verilen bir araçla gelgit Ebrû üzerinde oluşturulan bir çeşittir.

Taraklı Ebrû

Hatip Ebrûsu: Pastel renkli bir şal ya da taraklı Ebrû zemin üzerine çiçek, çarkıfelek ya da yıldız benzeri şekiller oluşturularak yapılır.

Hatip Ebrûsu

Çiçek Ebrûsu: Pastel renkli bir şal ya da taraklı Ebrû zemin üzerine karanfil, papatya, gül, sümbül, gelincik gibi çiçek figürlerinin stilize edilerek kendilerine özgü tekniklerle yapılmasıyla elde edilir.

 

KASIM SAYIMIZ
Bu Sayıyı Satın Al

escort izmit , escort samsun , escort eryaman , escort eskisehir ,