100 Soruda Hadis İlmi (5)

39. Sayı

64-İmam Buhari ve eseri hakkında malumat verir misiniz?

Buhârî, 194 senesi Şevval’inin 13’ünde, Cuma günü doğmuş, 256 yılının Ramazan bayramı gecesinde vefat etmiştir. Öldüğü zaman 62 yaşındaydı.

Buhârî ilim almaya on yaşındayken başlamıştır. On bir yaşındayken de aldıklarını meşâyih’e arz etmeye başladı. Der ki: “Sahih adlı kitabımı altı yüz bin hadisten tahric ettim. İçine koyduğum her hadis için iki rekât namaz kıldım.”

Bağdat’a geldiği zaman oradaki muhaddisler, imtihan niyetiyle kendisine geldiler. Yüz hadis alıp bunların metin ve senetlerini değiştirdiler. Bunları on kişiye dağıtıp, Buhârî’ye okumalarını söylediler. Onlardan biri atılıp kendisine bir hadis sordu. Buhârî “Bilmiyorum” diye cevap verdi. Diğer birini daha sordu. O, yine “Bilmiyorum” diye cevap verdi, böylece onuncu hadisini de sordu. Buhârî her seferinde “Bilmiyorum” diye cevap verdi. Sonra ikinci şahıs aynı şekilde on hadis sordu.

Böylece on şahsın onu da, onar hadis sordular ve Buhârî’den hep “Bilmiyorum” cevabını aldılar. Ulema onun “Bilmiyorum” cevabından ârif bir kimse olduğunu anlamıştı. Âlim olmayanlar bu durumu idrak edememişlerdi. Sorular bitince, Buhârî, birinci zata yönelip: “Senin ilk hadisin şöyle olacaktı, ikinci hadisin şöyle olacaktı” dedi ve onunu da doğru şekliyle gösterdi. Değiştirilen her senede metnini koyarak doğrulamıştı. Sonra diğer şahıslara yönelerek, onlara da aynı şekilde hadislerinin doğru şekillerini haber verdi. Bunun üzerine bütün halk onun hafızasının kuvvetini ikrar edip, fazilet ve üstünlüğünü kabul etti. (1)

Buhârî’nin (ö.256/869) el-Câmi’u’s-sahîh’i: Buhârî eserine el-Câmi’u’l-musnedu’s-sahîhu’l-muhtasar min umûri Rasûlillâhi (s.a.) ve sunenihi ve eyyâmih adını vermiştir. Bu ifade ile hem tasnif sistemini belirtmekte, hem de bildiği bütün sahih hadisleri eserine almadığı ve onu sadece sahih hadislerden oluşturduğu bilgisini vermektedir.

Buhârî’de yer alan hadislerin hepsi aynı derecede sıhhat vasfına sahip olmamakla beraber, bir hadisin Sahîh’te yer almış olması, Buhârî’nin ona sahih hükmünü verdiği anlamına gelir. Çünkü Buhârî, kendi ifadesiyle, eserini sadece sahih hadislerden seçerek oluşturmuştur. Buhârî, başlıklarda çokça âyet zikretmekle bir nevi hem hadisleri Kur’an’a arzetmiş, hem âyetleri hadislerle tefsir etmiş, hem de Kur’an-hadis paralelliğini ve Kur’an-sünnet bütünlüğünü göstermiş olmaktadır.(2)

65- İmam Müslim ve eseri hakkında malumat verir misiniz?

Ebu’l-Hüseyn Müslim İbnu’l-Haccâc İbnu Müslim el-Kuşeyrî en-Neysâburî 204 yılında doğdu, 261 yılı Recep ayının 24’ünde, 57 yaşında olduğu hâlde vefat etti. İlim talebi için, birçok beldelere seyahatler yaptı.

Hadis bilgisinde, muasırlarına takdîm edilirdi. “El-Müsned’i (Sahîh-i Müslim) işiterek aldığım üçyüzbin hadisten seçtim” demiştir. Hatîbu’l-Bağdâdî: “Müslim, Buhârî’nin yolundan gitti. Onun ilmine hasr-ı nazar etti ve onu örnek aldı” der.

Müslim’in (ö.261/875) el-Câmi’u’s-sahîh’i: Müslim de eserine Buhârî gibi el-Câmi’u’s-sahîh adını vermiş, onu kendi kıstas ve değerlendirmelerine göre sadece sahih hadislerden seçerek oluşturmuştur.

Müslim fıkhu’l-hadise/hüküm istinbatına fazla önem vermemekle beraber isnatla ilgili inceliklere ve isnat sanatına büyük önem verir. Hadisi en uygun yerde zikretmeye ve isnatlarını aynı yerde vermeye gayret eder. (3)

66- İmam Ebu Davud ve eseri hakkında malumat verir misiniz?

Süleyman İbnu’l-Eş’as İbnu İshâk el-Esedî es-Sicistânî ilim almak için seyahatler yaptı. Hadis cemetti ve pek çok eser te’lif etti. Irak, Şam, Mısır ve Horasan ulemasından hadis yazdı. 202 yılında doğup, Basra’da 275 yılında Şevval ayının 16’sında vefat etti. Hadisi, Buhârî ve Müslim’in meşâyihinden aldı: Ahmed İbnu Hanbel, Osman İbnu Ebi Şeybe, Kuteybe İbnu Saîd gibi hadis imamları; kendisinden de oğlu Abdullah, Ebu Abdirrahmân en-Nesâî, Ebu Alî el-Lü’lü’î vs. pek çokları hadis aldı.

Kitabı es-Sünen’i, Ahmed İbnu Hanbel’e arzetti. Ahmed, beğendi ve istihzan etti. Ebu Dâvud  (rahimehullahu Teâlâ) der ki: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’dan beşyüzbin hadis yazdım. Bunlardan 4800 hadis seçtim ve bu kitaba koydum. Kitapta sahih, sahihe benzeyen ve sahihe yakın olan rivâyetler mevcuttur. Kişinin dinini doğru tutması için bu hadislerden dört tanesi kâfidir. Biri “Ameller niyetlere göredir…” hadisi, ikincisi: “Kişinin İslâm’ının güzel oluşu malayâni’yi terk etmesine bağlıdır” hadisi, üçüncüsü: “Kişi kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe gerçek mü’min olamaz…” hadisi, dördüncüsü de: “Helâl olan şeyler açıklanmıştır, haram olan şeyler de açıklanmıştır…” hadisidir.

Ebu Dâvud, ilim, ibadet ve verâ’da en yüce bir derecede idi. Rivâyet edilir ki cübbesinin bir yeni çok geniş diğer yeni dar idi. Kendisine bunun sebebi sorulunca: “Geniş olan, kitaplar için, diğerinin ise geniş olmasına hâcet yok” diye cevap verir. Hattabi der ki: “Din ilminde Ebu Dâvud’un Sünen’inin bir misli daha te’lif edilmemiştir. Mezhepleri farklı olmasına rağmen, bütün ulemanın hüsn-i kabulüne mazhar oldu.” Ebu Dâvud: “Kitabıma ulemanın terk hususunda ittifak ettiği tek hadisi almadım” demiştir. İbnu’l-A’rabî de: “Bir kimsenin yâninda -Ebu Dâvud’un Sünen’ini kastederek- şu kitapla Kur’ân’dan başka bir şey olmasa bile başka bir ilme ihtiyaç duymaz” der.

Ebu Dâvud’a nasîb olan, kimseye nasib de olmadı. İbrâhim el-Harbî, Ebu Dâvud bu kitabı te’lif ettiği zaman: “Hz. Davud (aleyhisselam)’a demir yumuşatıldığı gibi, Ebu Dâvud’a da hadis yumuşatılmıştır” demiştir. (4)

Ebû Dâvûd’un (ö.275/888) Sünen’i: Ebû Dâvûd’un Sünen’i, Buhârî ve Müslim’in sahihleri ile mukayese edildiğinde, güvenilirlik bakımından bazıları onun sahîhayndan hemen sonra geldiğini söyler. Söz konusu âlimler, onu sahîhayna en yakın eser olarak kabul eder ve kütüb-i sitte içerisinde üçüncü sırayı ona verir.

1.    Canan İbrahim  Kütüb-i sitte -s.20-21
2.    Ağırman Cemal, Hadis Kaynaklarını Okuma Yöntemi Ve Musanniflerin Dili (makale)
3.    Canan İbrahim  Kütüb-i sitte -s. 21
4.    Ağırman Cemal, Hadis Kaynaklarını Okuma Yöntemi Ve Musanniflerin Dili (makale)
5.    Canan İbrahim  Kütüb-i sitte -s.22

escort izmit , escort samsun , escort eryaman , escort eskisehir ,